Telsiz denildiğinde birçok kişinin aklına polis, güvenlik görevlileri, askeri haberleşme veya kısa mesafeli el telsizleri gelir. Ancak telsiz haberleşmesinin çok daha geniş ve teknik bir dünyası vardır. Bu dünyanın önemli bölümlerinden biri de amatör telsizciliktir.

Amatör telsizcilik; radyo frekanslarını kullanarak haberleşme yapmak, elektronik ve haberleşme teknolojilerini öğrenmek, anten sistemleriyle ilgilenmek ve farklı bölgelerdeki amatör telsizcilerle iletişim kurmak amacıyla gerçekleştirilen teknik bir hobidir.

Amatör telsizcilikte amaç ticari haberleşme yapmak değil; teknik bilgi edinmek, deney yapmak ve diğer amatör telsizcilerle iletişim kurmaktır.

Amatör Telsizci Kimdir?

Amatör telsizci, gerekli şartları sağlayarak amatör telsiz haberleşmesi yapmaya yetkili kişidir.

Amatör telsizciler yalnızca el telsizi kullanan kişiler değildir. Bu alanda el telsizleri, mobil telsizler, sabit istasyon telsizleri, çatı antenleri, HF haberleşme sistemleri, uydu haberleşmesi, dijital haberleşme sistemleri, Mors haberleşmesi ve bilgisayar destekli telsiz sistemleri gibi birçok farklı teknoloji kullanılabilir.

Amatör telsizcilik aynı zamanda elektronik, anten tasarımı, radyo dalgaları ve haberleşme sistemlerini öğrenmek için oldukça geniş bir çalışma alanıdır.

Çağrı İşareti Nedir?

Amatör telsizcilikte kişilerin kendilerine ait bir çağrı işareti bulunur.

Çağrı işareti, telsiz haberleşmesindeki kimlik olarak düşünülebilir. Bir istasyonla görüşmeye başladığınızda veya görüşme sırasında çağrı işaretinizi belirli aralıklarla bildirmeniz gerekir.

Örneğin;

TA5XXX

gibi bir çağrı işareti bir amatör telsiz istasyonunu temsil edebilir.

Çağrı işaretleri ülkelere göre farklı yapıya sahiptir.

Frekans Nedir?

Telsiz haberleşmesindeki en temel kavramlardan biri frekanstır. Frekans, radyo sinyalinin saniyede kaç kez salınım yaptığını ifade eder.

Frekans değerleri genellikle Hz, kHz, MHz ve GHz birimleriyle gösterilir.

Örneğin;

145.500 MHz

şeklindeki bir değer bir telsiz frekansıdır. Telsizin gönderdiği ve aldığı radyo sinyalleri belirli frekanslar üzerinden iletilir.

HF, VHF ve UHF Nedir?

Telsizcilikte kullanılan frekanslar farklı bantlara ayrılır. Amatör telsizcilikte en sık karşılaşılan frekans bantlarının başında HF, VHF ve UHF gelir.

HF

HF, İngilizce High Frequency yani yüksek frekans anlamına gelir.

Yaklaşık olarak;

3 MHz - 30 MHz

aralığını kapsar.

HF haberleşmesinin en önemli özelliklerinden biri uygun atmosfer koşullarında yüzlerce hatta binlerce kilometrelik haberleşmeler yapılabilmesidir.

HF sinyalleri iyonosferden etkilenerek çok uzak mesafelere ulaşabilir. Bu nedenle kıtalar arası amatör telsiz haberleşmesinde HF bantları oldukça önemlidir.

VHF

VHF, İngilizce Very High Frequency anlamına gelir.

Yaklaşık olarak;

30 MHz - 300 MHz

arasındaki frekansları kapsar.

Amatör telsizcilikte en fazla kullanılan VHF bantlarından biri 2 metre bandıdır.

144 MHz civarındaki amatör frekanslar özellikle yerel haberleşme, röle kullanımı ve mobil telsiz haberleşmesinde yaygın olarak kullanılır.

UHF

UHF, İngilizce Ultra High Frequency anlamına gelir.

Yaklaşık olarak;

300 MHz - 3 GHz

aralığını kapsar.

Amatör telsizcilikte yaygın kullanılan UHF bantlarından biri 70 santimetre bandıdır.

430 MHz civarında çalışan bu frekanslar özellikle şehir ortamlarında, kısa ve orta mesafeli haberleşmelerde ve röle sistemlerinde yaygın olarak kullanılır.

VHF mi Daha Uzağa Gider, UHF mi?

VHF ve UHF arasındaki haberleşme mesafesi yalnızca kullanılan frekansa bağlı değildir.

Genel olarak VHF frekansları açık alanlarda ve görüş hattının uygun olduğu bölgelerde daha uzun mesafelere ulaşabilir. UHF frekansları ise şehir ortamlarında ve yapıların yoğun olduğu bölgelerde farklı avantajlar sağlayabilir.

Telsiz haberleşmesinde mesafeyi etkileyen başlıca faktörler; anten yüksekliği, anten kalitesi, çıkış gücü, arazi yapısı, binalar, kullanılan koaksiyel kablo, kablo kayıpları, atmosfer koşulları ve karşı istasyonun anten sistemidir.

Simplex Haberleşme Nedir?

İki telsizin herhangi bir röle veya ara istasyon kullanmadan doğrudan birbirleriyle haberleşmesine simplex haberleşme denir.

Örneğin iki amatör telsizci aynı frekansta bulunuyorsa;

145.500 MHz

üzerinden doğrudan haberleşme gerçekleştirebilir.

Simplex haberleşmede telsizin gönderme ve alma frekansı genellikle aynıdır. Bu sistem özellikle yakın ve orta mesafeli haberleşmelerde kullanılır.

Röle Nedir?

Röle, telsiz haberleşmesinin kapsama alanını artırmak amacıyla kullanılan ara istasyondur.

Röle sistemleri genellikle dağ, tepe, yüksek bina veya haberleşme kuleleri gibi çevreye hakim yüksek noktalara kurulur.

El telsizinizden gönderdiğiniz sinyal önce röle istasyonuna ulaşır. Röle aldığı sinyali başka bir frekanstan yeniden yayınlar.

Bu sayede normal şartlarda doğrudan ulaşamayacağınız çok daha uzak istasyonlarla haberleşebilirsiniz.

RX ve TX Nedir?

Telsizlerde en sık karşılaşacağınız kavramlardan ikisi RX ve TX'tir.

RX

RX, İngilizce Receive yani alma anlamına gelir.

Telsizin hangi frekanstan sinyal aldığını veya dinlediğini belirtir.

TX

TX, İngilizce Transmit yani gönderme anlamına gelir.

Telsizin hangi frekanstan yayın yaptığını ifade eder.

Simplex haberleşmede RX ve TX frekansları genellikle aynıdır. Röle haberleşmesinde ise gönderme ve alma frekansları farklı olabilir.

Offset Nedir?

Röle haberleşmesinde gönderme ve alma frekansı arasındaki farka offset denir.

Örneğin telsiz;

RX: 145.600 MHz TX: 145.000 MHz

şeklinde çalışıyorsa iki frekans arasında 600 kHz fark bulunmaktadır.

Bu fark röle sisteminin çalışma düzeninin bir parçasıdır.

CTCSS Nedir?

CTCSS, telsiz yayınında sesin yanında düşük frekanslı bir ton gönderilmesini sağlayan sistemdir.

Örneğin;

88.5 Hz 94.8 Hz 103.5 Hz

gibi CTCSS tonları kullanılabilir.

Bazı röle sistemleri yalnızca doğru CTCSS tonu gönderildiğinde kullanıcıdan gelen yayını kabul eder.

CTCSS bir şifreleme sistemi değildir. Aynı frekanstaki diğer telsiz kullanıcıları haberleşmeyi dinleyebilir.

DCS Nedir?

DCS, CTCSS sistemine benzer şekilde çalışan ancak analog ton yerine dijital kodların kullanıldığı bir sistemdir.

Örneğin;

D023 D025 D031

gibi DCS kodları kullanılabilir.

CTCSS sisteminde olduğu gibi DCS de bir şifreleme yöntemi değildir. Temel amacı belirli sinyallerin seçilmesini ve telsizin yalnızca istenilen kodla gelen sinyallerde ses vermesini sağlamaktır.

Squelch Nedir?

Squelch, telsizin boş frekansta duyulan sürekli parazit ve gürültü sesini engellemek için kullanılan sistemdir.

Squelch seviyesi yükseldikçe telsizin hoparlörü yalnızca daha güçlü sinyaller geldiğinde açılır.

Squelch seviyesini gereğinden fazla yükseltmek uzaktaki veya zayıf sinyallerin duyulmamasına neden olabilir. Bu nedenle kullanım ortamına göre uygun seviyede ayarlanmalıdır.

PTT Nedir?

PTT, İngilizce Push To Talk ifadesinin kısaltmasıdır.

Telsizin üzerinde bulunan ve yayın yapmak için kullanılan konuşma düğmesidir.

PTT düğmesine bastığınızda telsiz gönderme yani TX moduna geçer. Düğmeyi bıraktığınızda tekrar RX yani dinleme moduna döner.

Çoğu klasik telsiz sisteminde aynı anda hem konuşup hem dinlemek mümkün olmadığı için konuşmaların kısa ve anlaşılır tutulması önemlidir.

Çıkış Gücü Nedir?

Telsizin antene gönderdiği RF enerjisinin gücüne çıkış gücü denir ve genellikle Watt değeriyle gösterilir.

Örneğin bir el telsizinde;

1 Watt 2 Watt 5 Watt

gibi farklı çıkış gücü seçenekleri bulunabilir.

Ancak daha yüksek çıkış gücü her zaman daha uzak mesafeye haberleşme yapılacağı anlamına gelmez.

İyi konumlandırılmış ve kullanılan frekansa uygun kaliteli bir anten sistemi, yalnızca telsizin çıkış gücünü artırmaktan çok daha fazla fayda sağlayabilir.

Anten Nedir?

Anten, telsiz sisteminin en önemli parçalarından biridir.

Telsizin oluşturduğu RF enerjisinin elektromanyetik dalgalara dönüştürülerek havaya yayılmasını sağlar. Aynı zamanda havadan gelen radyo sinyallerini alarak telsize aktarır.

Doğru anten kullanımı haberleşme performansını ve erişilebilecek mesafeyi önemli ölçüde etkileyebilir.

Özellikle sabit telsiz sistemlerinde antenin mümkün olduğunca uygun ve yüksek bir noktaya kurulması önemli avantaj sağlar.

Telsiz Anten Konnektörleri Nelerdir?

Telsiz, anten ve koaksiyel kablo bağlantılarında farklı konnektör türleri kullanılmaktadır. En sık karşılaşılan bağlantılardan bazıları SMA, BNC, SO-239 ve PL-259'dur.

SMA

SMA, özellikle el telsizlerinde kullanılan küçük ve vidalı yapıya sahip bir RF konnektörüdür.

SMA bağlantılar farklı erkek ve dişi yapılara sahip olabileceğinden adaptör alırken telsizdeki bağlantının türünün doğru belirlenmesi gerekir.

BNC

BNC, döndürülerek hızlı şekilde kilitlenebilen bir RF bağlantı türüdür.

Telsizlerde, anten sistemlerinde, ölçüm cihazlarında ve çeşitli RF ekipmanlarında kullanılabilir.

SO-239 ve PL-259

SO-239, özellikle mobil ve sabit istasyon telsizlerinde sık karşılaşılan daha büyük RF bağlantılarından biridir.

SO-239 bağlantıya bağlanan erkek konnektör genellikle PL-259 olarak adlandırılır.

Koaksiyel Kablo Nedir?

Telsiz ile anten arasındaki RF sinyalinin taşınması için kullanılan özel kablolara koaksiyel kablo denir.

Telsiz sistemlerinde;

RG-58 RG-213 RG-8 LMR-400

gibi farklı koaksiyel kablo çeşitleri kullanılabilir.

Her kablonun frekansa, uzunluğa ve yapısına bağlı olarak farklı miktarda sinyal kaybı vardır.

Özellikle UHF gibi yüksek frekanslarda uzun kablo kullanılması gerekiyorsa düşük kayıplı ve kaliteli koaksiyel kablo tercih edilmesi önemlidir.

SWR Nedir?

SWR, anten sisteminin telsizle ne kadar uyumlu çalıştığını anlamak için kullanılan önemli ölçüm değerlerinden biridir.

İdeal SWR değeri;

1.0:1

değerine mümkün olduğunca yakın olmalıdır.

Örneğin 1.2:1 veya 1.5:1 gibi değerler birçok anten sistemi için oldukça iyi kabul edilebilir.

Çok yüksek SWR değeri; anten, koaksiyel kablo, konnektör veya bağlantılarda bir problem bulunduğunu gösterebilir.

Yüksek SWR ile uzun süre yayın yapılması bazı telsizlerin RF çıkış devresine zarar verebileceğinden anten sistemi kontrol edilmeden uzun süreli TX yapılmamalıdır.

FM, AM ve SSB Nedir?

Telsiz haberleşmesinde bilginin radyo sinyaline aktarılmasını sağlayan farklı modülasyon yöntemleri bulunmaktadır.

FM

FM, İngilizce Frequency Modulation yani frekans modülasyonu anlamına gelir.

El telsizlerinde ve VHF/UHF amatör telsiz haberleşmesinde en sık kullanılan modülasyon türlerinden biridir.

AM

AM, İngilizce Amplitude Modulation yani genlik modülasyonu anlamına gelir.

Havacılık haberleşmesi dahil olmak üzere çeşitli radyo haberleşme sistemlerinde kullanılmaktadır.

SSB

SSB, İngilizce Single Side Band anlamına gelir.

Özellikle HF amatör telsiz haberleşmesinde yaygın olarak kullanılan modülasyon yöntemlerinden biridir.

Daha dar bant genişliği ve verimli güç kullanımı nedeniyle uzun mesafe haberleşmelerinde önemli avantajlar sağlar.

QSO Nedir?

Amatör telsizcilerin gerçekleştirdiği karşılıklı telsiz görüşmesine QSO denir.

İki amatör telsizci birbirleriyle haberleşme gerçekleştirdiğinde bir QSO yapılmış olur.

QSO sırasında çağrı işareti, konum, sinyal raporu, kullanılan telsiz cihazı, çıkış gücü ve anten sistemi gibi çeşitli bilgiler paylaşılabilir.

QSL Nedir?

Amatör telsizcilerin yaptıkları QSO'ları yani telsiz görüşmelerini doğrulamak amacıyla kullandıkları sisteme QSL denir.

Geçmişte bu işlem çoğunlukla fiziksel QSL kartlarının posta yoluyla gönderilmesiyle gerçekleştirilirdi.

Günümüzde fiziksel kartların yanında elektronik QSL sistemleri de kullanılmaktadır.

Sinyal Raporu Nedir?

Telsiz görüşmesi sırasında karşı istasyonun sinyalinin ne kadar iyi alındığını ifade etmek amacıyla sinyal raporu verilebilir.

Sesli haberleşmelerde sık kullanılan sistemlerden biri RST raporlama sistemidir.

Örneğin;

59

şeklindeki bir rapor karşı istasyonun sesinin oldukça anlaşılır ve sinyalinin güçlü olduğunu ifade eder.

Sesli haberleşmelerde ilk rakam okunabilirliği, ikinci rakam ise sinyal seviyesini belirtir.

Scan Nedir?

Scan, telsizin kayıtlı kanalları veya belirlenmiş frekansları otomatik olarak sırayla taramasını sağlayan özelliktir.

Telsiz tarama sırasında aktif bir sinyal tespit ettiğinde yapılandırmaya bağlı olarak o frekansta bekleyebilir veya taramaya devam edebilir.

Scan özelliği kayıtlı kanallardaki aktif haberleşmeleri takip etmek açısından oldukça kullanışlıdır.

VFO ve MR Modu Nedir?

Birçok el telsizinde frekans kullanımı için VFO ve MR olmak üzere farklı çalışma modları bulunur.

VFO Modu

VFO modunda kullanıcı istediği frekansı doğrudan telsiz üzerinden girebilir.

Örneğin;

145.500 MHz

şeklinde bir frekans doğrudan telsiz tuş takımından girilebilir.

MR veya Kanal Modu

MR modunda daha önceden telsizin hafızasına kaydedilmiş kanallar kullanılır.

Örneğin;

CH-001 CH-002 CH-003

gibi hafıza kanalları arasında geçiş yapılabilir.

Dual Watch Nedir?

Dual Watch, telsizin iki farklı frekansı veya kanalı sırayla kontrol ederek her iki frekanstaki yayınları takip etmesini sağlayan özelliktir.

Örneğin kullanıcı VHF tarafında bir röleyi takip ederken UHF tarafındaki başka bir frekansta gerçekleşen haberleşmeleri de takip edebilir.

Anten Yüksekliği Neden Önemlidir?

VHF ve UHF telsiz haberleşmesinde anten yüksekliği haberleşme mesafesini doğrudan etkileyen en önemli unsurlardan biridir.

VHF ve UHF frekansları büyük ölçüde görüş hattına bağlı olarak çalışır. Bu nedenle antenin çevredeki bina, tepe ve diğer engellerin üzerine çıkarılması haberleşme performansını önemli ölçüde artırabilir.

Birkaç Watt çıkış gücündeki bir telsiz yüksek ve doğru konumlandırılmış bir antenle oldukça uzak mesafelere ulaşabilirken, daha yüksek güçteki bir telsiz bina içerisindeki küçük bir antenle sınırlı bir kapsama alanına sahip olabilir.

Bu nedenle telsizcilikte önemli olan yalnızca yüksek çıkış gücü değildir. Doğru anten, kaliteli kablo ve uygun anten yüksekliği haberleşme performansında büyük önem taşır.

Amatör Telsizcilikte Uydu Haberleşmesi

Amatör telsizcilik yalnızca karasal haberleşmeden oluşmaz. Amatör telsizcilere tahsis edilmiş veya amatör telsiz haberleşmesini destekleyen çeşitli uydular üzerinden de görüşmeler gerçekleştirilebilir.

Bazı amatör uydular VHF ve UHF frekanslarını kullanarak bir bölgeden alınan sinyali başka bir bölgeye aktarabilir.

Uygun telsiz, anten ve frekans ayarları kullanılarak uydu üzerinden oldukça uzak bölgelerde bulunan amatör telsiz istasyonlarıyla haberleşmek mümkündür.

Amatör Telsizcilikte Acil Durum Haberleşmesi

Telsiz haberleşmesinin en önemli avantajlarından biri GSM şebekesi veya internet bağlantısına doğrudan ihtiyaç duymadan haberleşme yapılabilmesidir.

Deprem, sel, yangın ve benzeri afetlerde mevcut iletişim altyapısının zarar görmesi veya yoğunluk nedeniyle kullanılamaması durumunda telsiz haberleşmesi alternatif bir iletişim yöntemi oluşturabilir.

Amatör telsizciler dünyanın birçok bölgesinde afet ve acil durum haberleşme çalışmalarında gönüllü olarak görev alabilmektedir.

Telsiz Kullanırken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Bir telsizin belirli bir frekansı teknik olarak dinleyebilmesi veya o frekansa ayarlanabilmesi, o frekanstan yayın yapmanın serbest olduğu anlamına gelmez.

Radyo frekansları belirli kullanım alanlarına tahsis edilir ve yayın yapılabilmesi için ülkelere göre farklı mevzuatlar, yetkiler ve lisans şartları bulunabilir.

Bu nedenle telsiz kullanırken kullanılan frekansın hangi hizmete ayrıldığını, yayın yapma yetkisinin bulunup bulunmadığını, izin verilen çıkış gücünü, kullanılabilecek modülasyon türlerini ve güncel amatör telsiz frekans planlarını kontrol etmek gerekir.

Özellikle havacılık, askeri sistemler, kamu kurumları, güvenlik birimleri, ticari haberleşme sistemleri ve diğer özel haberleşme servislerine tahsis edilmiş frekanslarda yetkisiz yayın yapılmamalıdır.

Amatör Telsizciliğe Başlamak İçin Neler Öğrenilmelidir?

Amatör telsizciliğe yeni başlayan kişilerin öncelikle telsiz haberleşmesinin temel kavramlarını öğrenmesi faydalı olacaktır.

Başlangıç seviyesinde frekans kavramı, VHF ve UHF farkları, simplex haberleşme, röle kullanımı, RX ve TX kavramları, offset, CTCSS, DCS, squelch, anten çeşitleri, koaksiyel kablolar, SWR, çağrı işaretleri ve temel telsiz haberleşme kurallarının öğrenilmesi iyi bir başlangıç sağlayacaktır.

Daha ileri seviyelerde ise HF haberleşmesi, anten tasarımı, RF elektroniği, dijital haberleşme modları, uydu haberleşmesi, uzak mesafe haberleşme teknikleri ve bilgisayar destekli telsiz sistemleri öğrenilebilir.

Sonuç

Amatör telsizcilik yalnızca iki kişinin el telsiziyle konuşmasından ibaret değildir. Radyo frekansları, elektronik, anten teknolojileri, bilgisayar sistemleri, uydu haberleşmesi ve uzun mesafe radyo haberleşmesi gibi birçok teknik alanı içerisinde barındırmaktadır.

Telsizciliğe yeni başlayan kişilerin ilk olarak VHF ve UHF haberleşme, simplex çalışma, röle kullanımı, anten sistemleri ve temel telsiz ayarlarını öğrenmesi faydalı olacaktır.

Zaman içerisinde haberleşme performansında kullanılan cihaz kadar anten sistemi, frekans bilgisi, anten yüksekliği, kaliteli kablo ve doğru haberleşme tekniğinin de önemli olduğu daha iyi anlaşılacaktır.

Amatör telsizcilik öğrenildikçe genişleyen, elektronik ve haberleşme bilgisini pratik uygulamalarla bir araya getiren kapsamlı bir teknik hobidir.